back
mega bank Ad
Hero Ad

दशैं कहिलेदेखि शुरु भयो, किराँतकालिन सभ्यता के थियो ?

मुस्ताङमा ४ हजार वर्ष पहिलेका धानका दानाहरु फेला परे

नेपालमा खेतीपातीको कुरा गर्दै जाँदा सर्वप्रथम मुस्ताङमा ४ हजार वर्ष पहिलेका धानका दानाहरु फेला परे । ३५०० वर्ष पहिले जनकपुरमा गणराज मिथि नाम गरेका राजा गणनायक बने । तिनका सन्तानहरुमध्ये सबैभन्दा पछिल्लो राजाले इसापूर्व छैंठो शताब्दीसम्म राजाले हलो जोतेर खेतीपातीको सुरुवात गर्ने गर्दथे । इसापूर्व १५ सय वर्षको कुरा गर्दा र आर्यहरु भारतमा आउँदा यहाँ द्रबीणरुले खेती सुरु गरिसकेका थिए । र उनीहरुद्वारा इसापूर्व ४०००/५००० वर्ष पहिले नै खेतीपाती सुरु भएको छ । द्रबीणहरुबाट प्रभावीत भएका मानिसहरु नेपालका सबै ठाउँमा छन् । तर द्रबीणहरुको बासस्थान काठमाडौमा छैन ।

काठमाडौमा सबैभन्दा पहिले यादवहरु बस्दथे

काठमाडौमा पहिलो बसोबास यादवहरुको थियो । पौराणिक कुराहरुमा जाँदा मन्जुश्रीको कुरा छ । गोपाल वंश छ । गोपालवंश नेवार भयो भन्ने पनि छ । यादवहरुको गणराज्य सुरु हुँदा त्यो भन्दा अगाडि कुन–कुन जाती थिए ? या त यादवहरुमा मिलिन भए । या त यादवहरुले मारेर समाप्त गरे ।

किराँतीले यादवलाई समाप्त गरे

इसापूर्व १ हजार वर्ष पहिले किराँतीहरु काठमाडौमा आए । यादवलाई समाप्त गरे र यादवहरु पशुपालक थिए । पशुपालक भएपनि अन्न फेला पार्दा त्यसको प्रयोग गर्ने गर्थे । यता भारतमा द्रबीणहरुको बसोबास भएकाले खेतीपाती सुरु भईसकेको थियो ।

खेती गर्नेले सुरुमा देवतालाई अन्न चढाए

त्यसबेला देवताहरु जति थिए, उनीहरुलाई खुसी बनाउन अन्नको दाना चढाउनेचलन थियो । त्यो अन्नको दाना चढाउने काम द्रबीणहरु बाटै सुरु भएको थियो । खेती जसले सुरु गरेको छ । त्यसले द्रबीणहरु अधिकाँस शिवपन्थीहरु थिए । काठमाडौंमा अनगिन्ती शिवलिंग पाईएको छ र शिवलिंगलाई धान गहुँ, जौ चढाएको पाईन्छ । इतिहास पढेदेखि यहि बुझेको हो ।

अन्नलाई पूजा अर्थात् भोज गर्दागर्दै दशैं आयो

अन्नलाई एकातिर खाने अर्काेतिर देवतासित सँगै राखेर चढाउने चलन चल्यो । जसरी आज दशैं मनाईन्छ । त्यसै गरेर त्यसबेला दशैं मनाईएन । हजारौं वर्षको अनुभव र कसबाट दशैं मनाउने चलन आयो भन्ने जान्न चन्द्र पात्रोबाट आउनुपर्यो । चन्द्र पात्रो अनुसार तिथि मिति तय हुनुपर्यो ।
त्यो तिथि मिति तय हुने दौरानमा हिउँदमा हिउँदेबाली र वर्षातमा धानबाली लगाउने गरियो । यी दवै बालीलाई मिलाएर अन्नलाई पूजा गर्ने अर्थात् भोज गर्ने चलन चल्यो । त्यो चलनको निरन्तरता नेपालमा निरन्तर कायम रह्यो । अरु देशमा कँहिपनि यो चलन छैन । भारतभरी दुर्गाको पूजा हुन्छ । नेपालमा मात्रै टिका लगाएर जमराफूल बनाएर सिउरीने ठूलाबडाले आशिर्वाद दिने चलन नेपालमा मात्रै हो । त्यो सित जोडिएर दुर्गा त्यहाँ आएको छ । नवदुर्गा आएको छ । नवदुर्गाको अर्काे दिन टिका छ । नवदुर्गाको पूजा, दशैंमा जमरा र अक्षता लगाउने चलन नेपाल बाहेक अन्त कँहि पनि छैन । यो कहिले देखि सुरु भयो भन्दा जहिले देखि खेती सुरु भयो ।

लुम्बिनी, जनकपुरमा राजाले हलो जोतेर खेती सुरु गर्दथे

खेती कहिले सुरु भयो ? ३५०० वर्ष पहिले तराईमा खेती सुरु भयो । ५००० वर्ष पहिले द्रबीणहरुले खेती सुरु गरेका थिए । त्यसको निरन्तरताका रुपमा मिथिलामा मिथि राजाले हलो जोतेर खेती सुरु गरेको चलन तीनका सन्तान सबैले देखेका थिए । (मिथी राजाले राज्य चलाएकै कारण त्यहाँको नाम मिथिला कायम भएको मानिन्छ ।)
लुम्बिनीमा पनि राजाले हलो जोतेर सबै जनताले खेती सुरु गर्दथे । त्यसबेला जो कसैले खेती गर्दथे । यसलाई ठूलो महत्व दिईन्थ्यो । त्यतिबेला आजको जस्तो व्यापकमात्रामा उत्पादन नहुने र खास–खास ठाउँबाट अन्न ल्याएर बोक्रा फालेर त्यसलाई खान योग्य बनाएर खाने चलन हुन्थ्यो । ठूलो महत्वको विषय हुने भएर मानिसहरु यो एउटा जमघट भएर खाने, खुसीयाली मनाउने चलन थियो । त्यसैको निरन्तरतामा दशैंमा टिका र जमरा लगाउनेक्रमको विकास भएको हो ।

खेती गर्न जानेलाई अन्नको बढि महत्व

द्रबीणहरुले आर्य आउनुभन्दा अगाडि नै खेती सुरु गरिसकेको थिए । खेती जसले जानेको छ त्यसले अन्नको महत्व बुझेको छ । अन्नको महत्व आर्यहरुले भन्दा पहिले नेपालका पुराना समुदायले बुझेका थिए ।

किराँतकालमा खेतीसँगै दासयुग सुरु भयो

नेपालमा आर्यहरु आउनुभन्दा पहिले किराँतहरु आए । किराँतहरु आउनुभन्दा पहिले यादव आए । यादवले पशुपाल्ने हुनाले पशु पाले । उनीहरु आउनुभन्दा अगाडि भारतमा खेती सुरु भईसकेको थियो । धानखेती सुरु भईसकेको थियो । त्यसपछि उनीहरुले खेती सुरु गरे । किराँतकालमा आईसकेपछि यहाँ पनि खेती सुरु भयो । र यहाँ दास व्यवस्था पनि सँगै आयो ।

दास युगको सुरुवात कहाँबाट ?
दासको कुरा गर्दा जनकपुर र लुम्बिनीको कुरा आयो । जनकपुरमा दास व्यवस्था थियो । राम सीतालाई वरण गर्न आउँदा÷उनी घुम्न सहरमा जाँदा त्यहाँ उनले सुन्दरी दास पुत्रीहरुलाई देखे । जो बेच्न राखिएका थिए । दासीबाट जन्माएका राजाकी भित्रने छोरीलाई राष्ट्रघाती भनेर कोशलकोराजाले पछि थाहा पाएर आक्रमण गरेर ध्वस्त गर्यो । सिद्धार्थ गौतम जन्मदाखेरी शुद्धोधनले राज गर्दाखेरी पनि लुम्बिनीमा दास व्यवस्था भएको घटनाले बताउँछ । यस्तो व्यवस्था भएको हुनाले त्यो दास व्यवस्थाको प्रभाव यहाँ पनि छ । सोझै अनुमान लगाउन सकिन्छ । यहाँ पनि खेती सुरु भएको छ । त्यो खेतमा काम गर्नेको निमित्त मानिसलाई समातेर जोताउने काममा लगाउने गरि त्यतिबेला दास व्यवस्था थालियो ।

त्यसबेला किराँतले राज गर्दथे । उनीहरुको प्रभाव दक्षिण गंगासम्म पुगेको छ । त्यसैले तीनीहरुको कालमा यहाँ खेती गरेनन् भन्न सकिन्न । किनभने काठमाडौ उर्वरा भूमि छ । तिनीहरुले यो चलन चलाए । त्यसकारण काठमाडौंको पुरानो सभ्यताको अध्ययन गर्नेहरुलाई थाहा छ कि त्यसबेला अन्न पूजाको चलन थियो । अन्न उनीहरुले सहयोग पनि गर्देथे । उनीहरुले शिवलिंग पूजा गर्दथे । शिवलिंगलाई उनीहरु अन्न चढाइदिन्थे । त्यो भएर नेपालका किराँतीहरु पनि शिवपन्थीहरु हुन् ।
किरातको कुरा गर्दा २/४ सय वर्ष भो देखेको । त्यो व्यापक रुपमा भएको लिंग पूजा गर्ने र अन्न चढाएका छन् । त्यसकारण किराँतकालिन सभ्यतामा दास युग छ । किराँकालिन सभ्यता, जनकपुर र लुम्बिनीको एकै प्रकृतिका हुन् । इसापूर्व पाँचौ शताब्दीमा बुद्ध आए । तर बुद्धको राज्य त्यो भन्दा ४/५ सय वर्ष पहिलेदेखि सुरु थियो । त्यतिबेला जनकपुरमा दासयुग छ, लुम्बिीनीमा छ । तिनैको समकक्षी भएको हुनाले किराँतकालमा दासयुग छ ।

लिच्छबीले ललितपुरको च्यासलमा ८०० को एउटै चिहान बनाए

किराँतकालमा दास व्यवस्था भएको प्रमाण यो या त्यो भन्ने त केहि सकिँदैन । तर लिच्छबीहरु यहाँ आएपछि किराँतहरुलाई यहाँबाट लखेटे । भाग्नेहरु भागे । बिद्रोह गर्नेलाई मारे । ललितपुरको च्यासल भन्ने ठाउँमा लिच्छबीले घेराबन्दी गरेर ८०० लाई एउटै चिहान बनाए ।

ज्यापुहरु किराँतका सन्तान

आजका ज्यापुहरु तिनै किराँतीका सन्तान हुन् । जति बिद्रोह गर्नेलाई मारे । अरु भागेर गएर गए । यता भागेर गएकाले पुरानो आफ्नो सभ्यता र संस्कृतिलाई जोगाउँदैन । भागेर गएकाले उनीहरुले यहाँ विकास गरेको सबै सभ्यता बिर्सिए ।

संसारमा जतिपनि हार्नेले आफ्नो संस्कृति र पहिचान छोडेको हुन्छ

काठमाडौमा किराँतीहरुलाई लिच्छबीले आक्रमण गरेर ध्वस्त गर्दा लखेटेपछि आफ्नो सभ्यता संस्कृति संगै लग्दैनन् । संसारमा जतिपनि हार्नेहरु छन् उनीहरुले आफ्नो संस्कृति र पहिचान छोडेको हुन्छ । किनकि त्यो सँगै लगियो भने फेरी हामीमाथि आक्रमण हुन्छ र हामी फेरीपनि सिधिन्छौं भनेर उनीहरु सुरक्षित हुनको निम्ति जहाँ जान्छन् बाँच्नको लागि त्यहाँ जे छ त्यसैलाई अबलम्बन गर्छन् ।

समाजशास्त्री जसले सिर्जनात्मकरुपले सोच्दैन, अरु कसैले भनेको कुरा लेख्दछ

काष्ठमण्ड भनेको काठमाडौ उपत्यकाबाट लिच्छबीहरुले भगाईसेकपछि बाहिर गएकाले निर्माण गरेको धरोहर हो । उनीहरुको संस्कृतिको कुरा हो । यहाँ विकसित सभ्यताको कुरा गरेको हो । किनकि हार्नेले सबै कुरा छोडेको हुन्छ ।
यसलाई कुनै समाजशास्त्रीले लेखेन । किनभने समाजशास्त्री जसले सिर्जनात्मकरुपले सोच्दैन । अरु कसैले भनेको कुरा भयो भने लेख्दछ । किराँतकालिन सभ्यता के हो ।

किराँतकालिन सभ्यतामा यादवलाई दास बनाए

किराँतकालिन सभ्यता काठमाडौ उपत्यकामा कृषिको उपज हो । कृषिको उत्पादन हो । यतिबेलै दास व्यवस्था ल्याइयो । हार्नेहरुलाई दास बनाउने हो । किराँतीहरुले यादवहरुलाइ हराए । यादवहरुलाई दास बनाए । तिनै यादवहरु लिच्छबीले आक्रमण गरेपछि दासहरु पनि कब्जामा परे किरातीहरु पनि समातिए । लिच्छबीहरु आएको ठाउँमा शामन्ती व्यवस्था सुरु भईसकेको थियो ।

त्यसैले तिनीहरुले त्यहिका दासहरुलाई ल्याएका थिएनन् । यही शरण पर्नेहरुलाई दास बनाए । सबै ठाउँमा खेतीपातीको युग शुरु भयो । यसरी शमाजशास्त्रीय अध्ययन सिर्जनात्मक अध्ययन गर ।

खेतीको सुरुसँगै मानिसलाई पकडेर गोरु बनाएर जोतिन्थ्यो

इसाको १५ औं शताब्दीमा दास व्यवस्था थियो । खेतीको सुरु भएपछि त्यहाँ दास व्यवस्था हुन्थ्यो । मानिसहरुको बीच, समुदायको बीचमा लडाई हुन्थ्यो । हार्नेहरुलाई भाग्ने भागे बाँकीलाई काटेर मारिदिने र राम्रा राम्रा केटीहरुलाई राख्ने र अरुलाई पकडेर राखेका सबैलाई खेती सुरु भएपछि खेती गराउँछन् । यहाँ पनि खेती सुरु भएपछि सबभन्दा पहिले कृषि उत्पादनका लागि गोरु ल्याएका होईनन् मानिसलाई पकडेर गोरुजस्तै बनाएर जोताएर खेतीपाती सुरु गरेका हुन् । त्यसो भएर यो दास व्यवस्था संसारभर मानवहरुमा आयो । काठमाडौमा पनि आयो ।
उत्तर चीनतिर खेतीपाती सुरु भएको छ । तिब्बत जहाँ खेतीपाती सुरु भएको छैन । किनकि त्यहाँ जे जस्तो वातावरण छ त्यहाँ धानखेती हुँदैन । अरु खेती पनि हुँदैन । दक्षिणमा भारतभरी सारा द्रबीणहरुले खेती सुरु गरिसकेका छन् । पछि आउने आर्यहरुले पनि खेती सुरु गरेका छन् । भने काठमाडौ जस्तो उर्वरा भूमिमा खेती नगर्ने कुरा हुन्छ । यहाँ पनि खेती सुरु भएको छ । र त्यो खेती कै आधारमा लिच्छवीहरुले सभ्यताको विकास गरे । र त्यो दास व्यवस्था थियो ।

शिवलिंगमा चामल जौ चढाउने चलन पहिलेदेखि नै थियो

यादवहरुले भैंसी पाल्न सुरु गरे त्यसैको निम्ति यसलाई प्रयोग गरे । किराँतकालमा व्यापक खेती सुरु भयो । तिनै यादवहरुलाई उनीहरुले दास बनाएर राखे । शिवमार्गी भनेको लिंग पूजा गर्ने हो ।
लिंग पूजाको चलन यहाँ धेरैपहिलेदेखि सुरु भयो । शिललिंगमा चामल जौ चढाउने चलन थियो । पशुपतिमा शतबिउ छर्ने भनेको पनि त्यहि हो । शतबिउ छर्नु भनेको खेती सुरु गरेका छौं । यसलाई जोगाउनुपर्छ, हुर्काउनुपर्छ । किराँतहरु जहिलेदेखि थिए त्यसबेलादेखि यसको सुरुवात भएको हो ।

किराँतकालमा सुरु भएको अन्नपूजा पछि आएर दशैं

यी सबै कुराले देखाउँछ । अन्नपूजा गर्ने चलन, अन्नलाई देवी देउतालाई चढाउने चलन किराँतकालिन युगबाट सुरु भयो । त्यसैको निरन्तरातको रुपमा दशैं हो । यो दशैंमा दुर्गा, रामायण लगायत पछि आएर थपिएको हो । हुन त रामायण मान्नेहरु, दुर्गा मान्नेहरुले छुट्टै दशैं मनाउँछन् । नवदुर्गा भनेर दुर्गा पूजा गर्छन् । अनि दुर्गा पूजा समापन गर्दा खुसीयाली मनाउँछन् । दशैंको दिन ।

यो दुर्गा पूजा गर्नेहरु र केबल अन्न पूजा गर्ने शिवमार्गीहरुको मिलन हुँदाखेरी यो दुर्गा पूजा रामायण मान्नेहरु र परम्पराकालिन खेतीपाती गर्नेहरु मिश्रित भएपछि लिच्छबीहरु आएपछि दुवै मिसिएर आजको दशैं भएको हो ।
नेपालमा जतिबेला मिथिला गणराज्य उत्पन्न भयो । त्यसबेलामा किराँती राज्य छ । त्यो किराँत राज्य कतिपय अवस्थामा पूर्वतर्फ आसामदेखि समुद्र कलकत्तासम्म किराँत जातीको प्रभाव थियो । यतातिर गंगासम्म किराँतहरुको प्रभाव थियो । त्यो प्रभाव भएकोबेला द्रबीणहरुले खेती सुरु गरेको बेला काठमाडौमा खेती नआउने कुरै हुँदैन ।

मुस्ताङमासमेत त्यसको प्रमाण छ

काठमाडौमा नआउने कुरै भएन । मुस्ताङमा के छ भने जतिबेला धान लगेर राधेलाई दिए त्यो आजको जस्तो लेक लाग्ने अवस्था थिएन । पछि भूस्खलनले गर्दा मानिसहरुको बस्ती समाप्त भयो र त्यो चिज आजपनि पाईन्छ । त्यहाँसम्म अन्न छ । त्यो अन्न कति वर्ष पहिलेको छ भन्दा चार हजार वर्ष पहिलेको छ । ४ हजार वर्ष पहिले दक्षिणतिर कृषिको युग सुरु भईसकेको छ । त्यसले प्रमाणित गर्छ । यहाँ मानिसहरु उत्तरतिरबाट दक्षिणतिर जान यो ट्रान्जिट प्वाइन्टकोरुपमा रहेको थियो । काठमाडौ यहाँ अन्न नआउने कुरा हुनै सक्दैन । यसलाई च्यालेञ्ज गर्छाै भने तिमीहरु त्यसको जवाफ लिएर आउ । तिमीसँग के जवाफ छ त । नेपालको कृषिको सुरु कहिले भएको हो ? संसारमा दासयुग कृषिको कारणबाट आएको छ । जब मानिसलाई पकडेर दास बनाउने व्यवस्था, जब कृषि मानिसको सभ्यताको रुपमा स्थापीत भयो । तिनिहरुमा कृषिमा तिनीहरुको तागत लगेर कृषि उत्पादनमा लगाउन दास व्यवस्था अयो । यो सारा संसारको हो र नेपालको पनि हो ।

किराँतहरु काठमाडौ उपत्यका र उपत्यका बाहिर आसाम दक्षिण कलकत्तासम्म फैलँदा उनीहरुको सभ्यता के थियो ? काठमाडौँमा कृषिको सुरुवात कहिले भयो त ? के लिच्छबी आएपछि सुरु भएको हो ? राजाको रुपमा सबभन्दा पहिलो आउने आर्य भनेको लिच्छबी हो । यादवले पनि आफुलाई आर्य भन्छन् । उनीहरु दक्षिणबाट नै आए । उनीहरुको त्यहाँ सम्बन्ध द्रबीणहरुसँग भएको छ । २ हजार वर्ष पहिले खेती सुरु भएको छ । र त्यतिबेला उनीहरुले खेती सुरु गरेका छन् । तर उनीहरुको मुख्य पेशा पशुपालन हो । उनीहरुको खेतीतिर ध्यान गएन । तर खेती गर्दै गरेनन् भन्ने चाँहि होईन । किराँतहरु जतिबेला आए उनीहरुले खेती जान्दैनथे । तर यहाँ खेती सुरु भईसकेको थियो । त्यसकारण उनीहरु संलग्न भए । किनकि इसापूर्व १० हजार वर्ष पहिलेदेखि चीनमा खेती सुरु भएको छ । इसापूर्व ६ हजार वर्ष पहिले देखि तिब्बतमा खेती सुरु भएको छ । तिब्बतबाट यतातिर आउने र मंगोलियन भनेर चीन हुँदै काठमाडौ आउनेहरुले जाँदैनन् । जहाँ इसापूर्व चार हजार वर्ष पहिले भारतमा द्रबीणहरु कृषिमा प्रवेश गरिसकेका थिए । पश्चिम, उत्तरपूर्व र दक्षिणमा पनि कृषि उपज छ र यो उर्वर काठमाडौ इसापूर्व ४ हजार वर्ष पहिलेपनि छ । बस्ती छ । उनीहरुले यहाँ खेती नगर्ने हुन्छ । यो जम्मैको आधारमा बामदेवले ल्याएको निष्कर्षका आधारमा समाजशास्त्रीहरुले त्यसको अध्ययन गर । फेरी भन्छु बामदेवको निष्कर्षहरुलाई अध्ययन गर ।

८ कात्तिक २०७३ / ६ : २८

दशैंका सन्दर्भमा गौतमद्वारा ब्यक्त बिचारमा थुप्रै किराँतीले प्रतिक्रिया दिएका थिए | यो  पनि पढ्नुहोस्

बडा दशैं बाहुनको चाड हैन !

वि.सं.२०७३ कात्तिक ८ सोमवार १८:१३ मा प्रकाशित

You can share this post!

डरलाग्दो बन्दै अनलाइन लैंगिक हिंसा, ९१ प्रतिशत महिला राजनीतिकर्मी नै पीडित

डरलाग्दो बन्दै अनलाइन लैंगिक हिंसा, ९१ प्रतिशत महिला राजनीतिकर्मी नै पीडित

वि.सं.२०७९ मंसिर १५ बिहीवार १५:५०

काठमाडौं ।  नेपाली राजनीतिमा अनलाइन लैंगिक हिंसाको अवस्था डरलाग्दो देखिएको...

मुलुक समृद्धिको मूलबाटो जलविद्युतको विकास

मुलुक समृद्धिको मूलबाटो जलविद्युतको विकास

वि.सं.२०७९ कात्तिक २ बुधवार १२:५०

आजभन्दा ५४ वर्षअघि जलस्रोतविद् डा. हरि मान श्रेष्ठले विद्यावारिधि गर्ने...

७५ वर्षमा सात संविधान, संविधान निर्माणका तीनवटै प्रक्रियामा के थियो अभ्यास ?

७५ वर्षमा सात संविधान, संविधान निर्माणका तीनवटै प्रक्रियामा के थियो अभ्यास ?

वि.सं.२०७९ असोज ३ सोमवार १३:१८

काठमाडौं । नेपालले संविधान निर्माणमा विश्वमा प्रयोग भएका तीनवटै अभ्यास...

होमस्टे विकासको दश औजार : पर्यटन विद् डा. आलोक प्रसाईको लेख

होमस्टे विकासको दश औजार : पर्यटन विद् डा. आलोक प्रसाईको लेख

वि.सं.२०७९ भदौ ३१ शुक्रवार १९:३१

डा. आलोक प्रसाई पृष्ठभुमी विश्वमा भइरहेको आर्थिक असमानतालाई न्यूनीकरण गर्नुपर्दछ...

पूर्वमन्त्री पोखरेल भन्छन्- साहुकारले पीडितका परिवारबाट नाजायज फाइदासमेत उठाइरहेका छन्

पूर्वमन्त्री पोखरेल भन्छन्- साहुकारले पीडितका परिवारबाट नाजायज फाइदासमेत उठाइरहेका छन्

वि.सं.२०७९ भदौ २६ आइतवार ०९:२७

काठमाडौ, २६ भदौ, पूर्वमन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले मिटरब्याजीहरुले प्रतिकूल परिस्थिति बनाएर पीडितका...

पाकिस्तानको जस्तो जलवायु नरसंहार कहिल्यै देखेको थिइन-महासचिव गुटेर्रेस

पाकिस्तानको जस्तो जलवायु नरसंहार कहिल्यै देखेको थिइन-महासचिव गुटेर्रेस

वि.सं.२०७९ भदौ २६ आइतवार ०९:०३

काठमाडौ, २६ भदौसंयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव एन्टोनियो गुटेर्रेसले बाढीग्रस्त पाकिस्तानको...