back
mega bank Ad
Hero Ad

राष्ट्रप्रमुख र सरकार प्रमुखबीचको सम्बन्ध

विगतमा सरकार प्रमुख र राष्ट्रप्रमुख बीचको सम्बन्धले राजनीतिको तापक्रमलाई निर्धारणमात्रै गरेको छैन, कतिपय अवस्थामा नयाँ मोडसमेत दिएको छ । राष्ट्रप्रमुख अहिले राष्ट्रपति हुन्, जो आलंकारिक हुन् भने प्रधानमन्त्रीलाई सरकार प्रमुखको जिम्मेवारी प्राप्त छ ।

नेपालमा राष्ट्रपति संस्था अभ्यासको करिब साढे ७ वर्ष हुनआँटेको छ । प्रथम राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवको सवा ७ वर्षको कार्यकालमा ८ जना प्रधानमन्त्री हुन भ्याए । ती सबै प्रधानमन्त्रीसँग राष्ट्रपतिको सम्बन्ध समान रूपमा रहेन । तर ती सबै प्रधानमन्त्रीसँगको सम्बन्धका अनुभव नवगणतन्त्रका निम्ति पाठ हुन् । गणतन्त्रभन्दा पहिला खासगरी ०४६ सालको जनआन्दोलनपछिको अवधिमा तत्कालीन राष्ट्रप्रमुख र सरकार प्रमुख बीचको सम्बन्धले नेपाली समाज र राजनीतिलाई आरोह—अवरोहको अवस्थाबाट गुज्रनुपरेको थियो ।

निवर्तमान राष्ट्रपति अन्तरिम संविधान–२०६३ का सिर्जना थिए । वर्तमान राष्ट्रपति विद्या भण्डारी नयाँ संविधानपश्चात चुनिएकी हुन् । तर उनको निर्वाचन प्रक्रिया अन्तरिम संविधानकै प्रावधानअनुसार भएको छ । नयाँ संविधानले राष्ट्रपति निर्वाचनका बारेमा जुन प्रावधानहरू राखेको छ, त्यो अनुसारको राष्ट्रपति छनोट यिनको कार्यकाल सकिएपछि मात्रै हुनेछ ।

नेपालमा मात्रै होइन, दक्षिण एसियामै राष्ट्रप्रमुख र सरकार प्रमुख बीचको सम्बन्धले राजनीतिक पद्धतिलाई प्रभावित पार्दै आएको छ । दक्षिण एसियामा राष्ट्रप्रमुख र सरकार प्रमुख बीचको सम्बन्धको तुलनात्मक उदाहरण हाम्रानिम्ति भारत हुनसक्छ । बाँकीका कतिपय देशमा राष्ट्रपतिमै कार्यकारी अधिकार रहेको अवस्था पनि छ । सेनाको परमाधिपति राष्ट्रप्रमुख हुने भएकाले लोकतन्त्र संस्थागत नभएका मुलुकहरूमा यसले पनि प्रभाव पार्दोरहेछ । नेपालको सन्दर्भमा पद्धति र समाजको लोकतान्त्रीकरणको यात्रा सरलरेखामा नहिँडेको हुनाले यसका बारेमा पर्याप्त बहस र नागरिक निगरानी हुन जरुरी हुन्छ । भारतमा पनि करिब ७ दसकको गणतान्त्रिक अभ्यासबाट के देखिन्छ भने यी दुइटै संस्था बीचको सम्बन्ध सधैं एकनासको देखिएको छैन । त्यसले पनि त्यहाँको राजनीतिक उतार—चढावलाई अभिरेखांकन गर्छ । त्यहाँ आवधिक निर्वाचनले लोकतन्त्रलाई गतिशील बनाइराखेको भए तापनि राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्री संस्थामा विद्यमान पात्रको गुरुत्व र राष्ट्रिय घटनाक्रमले सम्बन्धको स्वरूप तय हुने गरेको छ ।

वि.सं.२०७२ मंसिर ९ बुधवार १२:०९ मा प्रकाशित

You can share this post!

पाकिस्तानको जस्तो जलवायु नरसंहार कहिल्यै देखेको थिइन-महासचिव गुटेर्रेस

पाकिस्तानको जस्तो जलवायु नरसंहार कहिल्यै देखेको थिइन-महासचिव गुटेर्रेस

वि.सं.२०७९ भदौ २६ आइतवार ०९:०३

काठमाडौ, २६ भदौसंयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव एन्टोनियो गुटेर्रेसले बाढीग्रस्त पाकिस्तानको...

मेश थापा र आशा लामाको दशैँ गीत ‘आउन पाईन सम्झेर नरुनु’ सार्वजनिक

मेश थापा र आशा लामाको दशैँ गीत ‘आउन पाईन सम्झेर नरुनु’ सार्वजनिक

वि.सं.२०७९ भदौ २४ शुक्रवार १६:११

काठमाडौं, २४ भदौ । गायक रमेश थापा र गायिका आशा...

ब्याजदरमा भद्र सहमति, अभद्र व्यवहार किन ? आफ्नो प्रश्न आफै अनुत्तरित !

ब्याजदरमा भद्र सहमति, अभद्र व्यवहार किन ? आफ्नो प्रश्न आफै अनुत्तरित !

वि.सं.२०७९ भदौ १६ बिहीवार ०७:५१

मनोज ज्ञवाली बैकिङ्गको निक्षेप रकममा अपेक्षित सुधार भएको छैन। गत...

‘नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्दा एकाधिकार तोडिन्छ, जनता ठगिने काम पनि रोकिन्छ’

‘नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्दा एकाधिकार तोडिन्छ, जनता ठगिने काम पनि रोकिन्छ’

वि.सं.२०७८ चैत २१ सोमवार ०८:३२

अनुषा थापा,  कसैलाई अस्पताल जानपप्यो वा कोही हतारोमा छ भने...

‘अब हरेक नागरिकले राज्यलाई कर तिर्न सुरु गरौं, विकासका लागि विदेशी ऋणको आवश्यकता पर्दैन’

‘अब हरेक नागरिकले राज्यलाई कर तिर्न सुरु गरौं, विकासका लागि विदेशी ऋणको आवश्यकता पर्दैन’

वि.सं.२०७८ चैत १७ बिहीवार १२:२३

अनुषा थापा, नेपाल सरकारले विदेशी राष्ट्रसंग लिएको ऋण बढ्दो छ...

‘राज्यले नेपाली विद्यार्थी बाहिर नपठाउने हो भने अर्थतन्त्रमा सुधार हुन्छ’

‘राज्यले नेपाली विद्यार्थी बाहिर नपठाउने हो भने अर्थतन्त्रमा सुधार हुन्छ’

वि.सं.२०७८ चैत १४ सोमवार १३:१७

अनुसा थापा, भक्तपुर पछिल्लो समय धेरैजसोको आकर्षित मुलुक अमेरिका र...