back
NMB ad

बैदेशिक रोजगारी अवसर हो कि मानव बेचखिन सरकार ?

Kumari bank ad

२००७ सालमा १०४ वर्षको निरंकुस जहानियाँ राणा शासन समाप्त गरिदा जनताले घर घरमा दिपावली मनाएका थिए । त्यसको ३० वर्षपछि निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था अन्त्य गरियो त्यस बेला पनि जनताले नयाँ आसा सहित दीपावली मनाए । अनि २०६३ सालमा गणतन्त्र घोषणा गरियो फेरि पनि जनताले बडो उल्लासका साथ भव्य दीपावली मनाए । तर किन जनताको लागि सबै आन्दोलनको उपलब्धी “दिपावली” मै सीमित रहेका छन् ?

हरेक आन्दोलनपछि सुःख समृद्धी प्राप्त हुन्छ भन्ने विस्वास आम नेपालीमा रहेको पाईन्छ । जनताले  चुनेको प्रतिनिधिहरूले शासन गर्ने भएपछि त दुःखको दिन समाप्त हुने, कमजोर आर्थिक अवस्थाका मानिसलाई सरकारले हेर्ने, उच्च शिक्षा हासिल गरेकाहरूलाई मात्र नभई सबैले स्वदेश मै रोजगारी पाउने आसामा रहेका जनता छिट्टै निरास बने । केही वर्ष अघिको कुरा हो,नेपाली कांग्रेसले त जनताको बेरोजगारी र अभावको फाईदा उठाउँदै चुनावी घोषणा पत्रमा लेखेको थियो आफु जिते सबै निर्वाचन क्षेत्रबाट युवाहरूलाई वैदेशिक रोजगारीमा पठाउने । आफ्नो देशमा कामको सिर्जना गर्ने भन्दा पनि अभावबाट छुटकारा पाउने खोजीमा रहेका मान्छेलाई परको लोभ देखाएर अलमल्याउने काम गरेको कुरा जनताले थाहै पाएनन् ।

त्यस बेला विदेशमा काम गर्ने कुरा गर्वकै रूपमा लिईन्थ्यो । तर जब विदेशी भूमिमा नेपाली श्रमिकको संख्या बृद्धी हुदै गयो । तब त्यहाँको वास्तविकता पनि सतहमा आउन थाल्यो । त्यति बेलादेखि नै नेपाल ट्रेड यूनियन महासंघ(जिफन्ट)ले प्रवासमा रहेका नेपाली श्रमिकहरूको समस्याप्रति चासो राख्न थालेको हो । सर्व प्रथम सन १९९४ मा दक्षिण कोरियामा रहेका नेपाली प्रवासी श्रमिकहरूलाई संगठित गरी जिफन्ट सहयोग समूह बनाएर काम थाल्यो । त्यसपछि  हकमा घरेलु काममा कार्यरत नेपाली प्रवासी श्रमिकहरूलाई सगठित गर्दै सहयोग समूह निर्माण गरेर श्रमिकको अधिकारको लागि निरन्तर रूपमा आवाज उठाउँदै आएको छ ।

सुरक्षित प्रवासन र फलदायी रोजगारीका लागि सचेतना जागृत गर्न जिफन्टले कोरिया, हङकङ, मलेसिया, लेबनान, कतार, बहराईन, यूएइ, कुवेत, ओमान, साउदी अरब, भारतको मुम्बई, चेन्नाई र कोलकातामा जिफन्ट सहयोग समूह गठन गरेको छ । अप्ठ्यारोमा परेका नेपाली प्रवासी श्रमिकहरूको उद्धार तथा सेवा जिफन्ट सहयोग समूहको माध्यमबाट गर्दै आएको छ । प्रवासमा नेपाली श्रमिकले झेली रहेका अनेक प्रकारका समस्या समाधानमा हातेमालो गर्दै, पर्दाभित्र रहेको समस्यालाई समाज सामु छर्लङ्ग पार्न तथा प्रवासी श्रमिक सम्बन्धी नीति निर्माणमा समेत महत्वपूर्ण  सफलता प्राप्त गरेको छ ।

भनिन्छ, हिमाल टाढाबाट हेर्दा जति सुन्दर देखिन्छ, त्यसको कुरुपता त्यहाँ पुगेपछि मात्र थाहा हुन्छ । ठीक यस्तै केही समय पहिले आर्कषक मानिएको वैदेशिक रोजगारी वर्तमान समयमा कठिन मार्ग जस्तै बन्दै गएको छ । आजकल यो रोजगारीको अवसर हो वा मानव बेचबिखन छुट्टयाउनै नसकिने बिषय बन्दै गएको छ । युवाहरू सुन्दर सपना सँगाल्दै विभिन्न देशमा पुगेर अकल्पनीय दुःखकष्ट भोग्न बाध्य छन् । यस्तो अवस्थालाई ध्यान दिदै जिफन्टले श्रमिक पठाउने र लिने देशको ट्रेड यूनियन बीच एमओयू गरेर काम अनुसार ज्याला र मर्यादित तथा सुरक्षित कार्यथलोको लागि अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ ।

प्रवासी श्रमिक राख्ने देशका मानिस xenophobia (सेनो फोविया)ले ग्रस्त छन् । किन राख्छन त प्रवासी श्रमिक, कुरा स्पष्ट छ, उनीहरूलाई सस्तो मूल्यमा सबै प्रकारको आवश्यकता पूरा गरिदिने मानिस चाहिएको छ । र, अर्को कारण के पनि हो भने प्रवासी श्रमिकलाई सहजै थ्रीडी बनाउन सक्छन् । थ्री डी भनेको, डिस्मिजल, (कामबाट निस्काशन), डिटेनशन (जेलमा राख्ने) र डिपोर्टेड (स्वदेश फिर्ता) गरिने ।

आईएलओका एक विज्ञको भनाई अनुसार प्रवासको् घरेलु काममा नेपाली मात्र जादैनन् । ईण्डोनेसिया, फिलिपिन्स र श्रीलंकाबाट बढी जान्छन । कुल प्रवासी श्रमिकमा महिला ८३ प्रतिशत रहेका छन् । उनीहरू १५ देखि १६ घण्टासम्म काम गर्न बाध्य हुुन्छन् । र त्यसमा पनि राष्ट्रियताको आधारमा विभेद गरिन्छ । वर्तमान समयमा नेपाली प्रवासी श्रमिकले झेली रहेका समस्याको संक्षिप्त बिबरण यहाँक उल्लेख गरिएको छ ।
–दलालको माध्यमबाट वैदेसिक रोजगार कम्पनीमा पुग्नु ।
–सम्झौता विपरीत काम गराउनु ।
–सहमती भन्दा फरक कम्पनीमा काम लगाउनु ।
–काम गराउने कम्पनीले पारिश्रमिक नदिनु ।
–कम्पनी फरक परेको कारण प्रहरीको पक्राउमा पर्नु ।
–रोजगारदाताले घर परिवारसँग सम्पर्क गर्न नदिनु ।
–झुठो कागज पत्र बनाई पठाउनु ।
–सहमती भन्दा फरक कम्पनीमा जान नमाने व्यवसायीले पासर्पोट फिर्ता नदिने ।
–गम्भीर अवस्थामा रहेको बिरामीलाई स्वदेश ल्याउनमा कठिनाई ।
–नेपालमा क्षतीपूर्ति वापतको रकम आर्थिक वर्ष भित्र भुक्तानी लिनु पर्ने अन्यथा नपाउनु ।
–श्रमिकले आफ्नो व्यक्तिगत कागजात आफैंसँग राख्न नपाउनु ।
–कम्पनीको मिलिमतोमा दलालको माध्यमबाट भिजिटि भिसामा कामदार पठाउनु ।
–मृत्यु तथा अंगभंग हुनु आदि ।

चुनौतीः

नेपाल सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (आइएलओ)को महासन्धीहरू सहजै पारित गर्ने गर्दछ । तर त्यस बारेमा जनतालाई जानकारी गराउने आवश्यकता नै देख्दैन । समान कामको समान ज्याला सम्बन्धी महासन्धी अनुमोदन गरेको छ । तर त्यसका बारेमा कति नेपालीले थाहा पाएका छन् ? त्यसैले प्रवासको काममा जाने नेपाली श्रमिकले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पाउने हक र अधिकारको बारेमा थाहा दिने काम सरकारको बनाउन आवश्यक छ । तर त्यसो गर्न नसकेको कारण यस्ता चुनौति विद्यमान छन् ।
–जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा राखेको वैदेसिक रोजगार अभिमुखीकरण सेल प्रभावकारी नहुनु ।
–निशूल्क भिसा कार्यान्वयन नहुनु ।
–वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिकहरूलाई आइएलओ महासन्धी, १८९ र सिफारिस नं २०२ का बारेमा प्रशिक्षित गर्न नसक्नु ।
–वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिकहरूलाई दिईने तालिममा आईएलओ महासन्धी सम्बन्धमा जानकारी नदिईनु ।
–त्यस्तो तालिम सम्बन्धी पाठ्यक्रम तयार गर्दा टे«ड यूनियनहरूलाई सामेल नगरिनु ।
–वैदेशिक रोजगारी सम्बन्धी जनचेतना फैलाउने कार्यक्रम तथा संरचना नहुनु ।
–कम सीपयूक्त जनशक्तीलाई दक्ष बनाउन लगानी गर्ने व्यवस्था नहुनु ।

नेपाल सरकारले के गर्ने ?

जनतालाई आवश्यक पर्ने सबै प्रकारको जानकारी सरकारसँग माग्न सक्ने वातावरण छैन । त्यसैले सरकारको निर्णय तथा नीतिको बारेमा जनतालाई सूसुचित गर्ने काम मूल रूपमा सरकारकै हो । सरकारले गर्ने हरेक निर्णय जनताले थाहा पाउने गरी प्रचार प्रसार नगर्ने हो भने अहिलेको अवस्थामा परिवर्तन आउन सक्दैन । जसको कारण सरकारले गरेको राम्रो निर्णय पनि जनतासम्म पुग्दैन । त्यसैले बिदेशबाट भित्रिएको रेमिट्यान्समा रमाउने सरकारले बैदेशिक रोजगारीका सम्बन्धमा निम्न व्यवस्था गर्नु पर्दछ ।
–श्रमिक जाने देश र त्यहाँ गर्ने काम खोलेर अभिलेख राख्ने ।
–राजदुतावास, श्रम सहचारीको कार्यालय,श्रम नियोग मार्फत कामदार आपूर्तिको व्यवस्था गर्ने ।
–रोजगारदाता वा निजको प्रतिनिधि र कामदारबीच नेपाल सरकारले तोकेको मापदण्ड अनुसारको सेवा, शर्त तथा सुविधा सम्बन्धी सम्झौता सम्बन्धित निकायमा अनिवार्य उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्ने ।
–संझौतालार्इ नेपाली भाषामा अनुवाद गरेर सम्बन्धित विभाग वा निकायले प्रमाणित गरी एकप्रति कामदारलाई दिने र एकप्रति सम्बन्धित निकायमा राख्ने व्यवस्था गर्ने ।
–देश अनुसारको निर्देशिका बनाई लागु गर्ने ।
–श्रमिक कुनै अप्रिय घटनामा परेमा कानुनी उपचारको व्यवस्था मिलाउने ।
–रोजगारीलाई मर्यादित र सुरक्षित कार्यस्थलको लागि नियमित अनुगमनको व्यवस्था गर्नुे ।
–दुबै देशका सरकारले, श्रम स्वीकृती तथा श्रम स्वीकृती नविकरण र कार्यक्षेत्रको अद्यावधिक अनुगमन गर्ने प्रभावकारी व्यवस्था गर्ने ।
–कामदारलाई कुनै कारणले स्वदेश फर्कनु परेमा कारण खोली नियोगले सम्बन्धित कार्यालयमा लिखित जानकारी गराउने व्यवस्था मिलाउने ।
एउटा उदाहरण हेरौं:
लेवनानमा:
–श्रीलंकाको लगभग ३५,००० श्रमिक काम गर्दछन् । लेवनान स्थित श्रीलंकाको राजदुताबासमा राजदुत, कन्सुलर सहित १५ जना कर्मचारी रहेका छन् । र, राजदुतावास मै सेल्टरको व्यवस्था रहेको छ ।
श्रीलंकाले लेवनानसँगः
–वहुपक्षीय सम्झौता गर्ने गर्दछ ।
–दुबै देशका एजेन्सी, श्रम स्वीकति दिने निकाय, राजदुतावास, रोजगारदाता र श्रमिकबीच संयुक्त श्रम संझौता गर्ने गर्दछ ।
–कुनै कारणले श्रमिक समस्यामा परेमा, रोजगारदाता राजदुतावासमा गएर समस्या समाधान गर्ने अभ्यास रहेको छ ।

(चौधरी जिफन्टका उपमहासचिव हुन् )

प्रकाशित मितिः २०७३ मंसिर १९

वि.सं.२०७३ मंसिर १९ आइतवार १२:५६ मा प्रकाशित

You can share this post!

सूर्योदय वोमीको एफपीओमा मागभन्दा १०५.४० गुणा बढी आवेदन, यस्तो छ पहिलो दिनको अपडेट

सूर्योदय वोमीको एफपीओमा मागभन्दा १०५.४० गुणा बढी आवेदन, यस्तो छ पहिलो दिनको अपडेट

वि.सं.२०८१ साउन ५ शनिवार ०६:५७

काठमाडौं । सूर्योदय वोमी लघुवित्त वित्तीय संस्थाको थप सार्वजनिक निष्कासन...

क्रिकेटर लामिछानेको मुद्दाको पूर्णपाठ सार्वजनिक : ‘आधार र प्रमाण नपुग्दा सफाइ’   

क्रिकेटर लामिछानेको मुद्दाको पूर्णपाठ सार्वजनिक : ‘आधार र प्रमाण नपुग्दा सफाइ’   

वि.सं.२०८१ साउन ५ शनिवार ०६:४४

काठमाडौँ : उच्च अदालत पाटनले क्रिकेटर सन्दीप लामिछानेविरुद्धको बलात्कार मुद्दामा...

काठमाडौँको सीतापाइलामा सेनाको पेट्रोल पम्प सञ्चालनमा   

काठमाडौँको सीतापाइलामा सेनाको पेट्रोल पम्प सञ्चालनमा   

वि.सं.२०८१ साउन ५ शनिवार ०६:३७

काठमाडौँ : नेपाली सेनाले काठमाडौँको सीतापाइलामा नयाँ पेट्रोल पम्प सञ्चालनमा...

कान्तिपुर बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाका सचिव तातेड पक्राउ   

कान्तिपुर बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाका सचिव तातेड पक्राउ   

वि.सं.२०८१ साउन ५ शनिवार ०६:३२

राजविराज (सप्तरी) : प्रहरीले कान्तिपुर बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लिमिटेड सञ्चालक...

आज ५ साउन २०८१ शनिवार, कस्तो छ राशिफल ?

आज ५ साउन २०८१ शनिवार, कस्तो छ राशिफल ?

वि.सं.२०८१ साउन ५ शनिवार ०६:२७

मेष मेष (चु, चे, चो, ला, लि, लु, ले, लो,...

बङ्गलादेशमा कुनै सहयोग आवश्यक परे नेपाली राजदूतावासमा सम्पर्क गर्न आग्रह   

बङ्गलादेशमा कुनै सहयोग आवश्यक परे नेपाली राजदूतावासमा सम्पर्क गर्न आग्रह   

वि.सं.२०८१ साउन ४ शुक्रवार १७:३९

काठमाडौँ, ४ साउनः नेपाल सरकारले बङ्गलादेशमा विकसित पछिल्लो घटनाक्रममा तत्कालै...