back
mega bank Ad
Hero Ad

चप्पल कारखानाको मेसिन अपरेटरदेखि जिफन्टको महासचिवसम्म

मेरो नाम बिष्णु लम्साल । म जन्मेको धादिङमा हुर्केको चितवनमा संगठनको क्यारिअर बनाएको काठमाण्डौंमा र मैले आफ्नो कामको प्रारम्भ भने होटेल सोल्टीबाट सन् १९८९ बाट सुरु गरे । धादिङ मुरलीभञ्ज्याङ गाविस निगालपानी भन्ने गाउँमा जन्मेको हुँ । २०२९/३० सालमा धादिङबाट बसाई सर्यौं र नवलपरासी गयौ । ३४ सालमा चितवन सर्यौं । अहिले चितवनको क्षेत्र नं २ कालिका नगरपालिकाको वडा नं २ मा बुबा/आमा बस्नुहुन्छ । २०/२५ बर्षदेखि हामी काठमाडौंमा नै छौं । यहाँ श्रीमती, २ छोरा र १ छोरी गरेर पाँच जनाको परिवार छ । चप्पल कारखानाको मेसिन अपरेटर, सोल्टी होटलबाट कामबाट निस्कसित भएसँगसँगै मजदुर फाँटमा केहि गर्नुपर्छ भनेर आज यो स्थानमा आईपुगेको छु ।

.                             .                                 .

प्रस्तुत छ उनै चप्पल कारखानको मेसिन अपरेटर हुँदै नेपाल ट्रेड युनियन महासंघ (जिफन्ट) का महासचिव विष्णु लम्सालसँग गरेको कुराकानीमा आधारित अन्तरंग कुराकानी

 

तपाईको पारिवारिक पृष्ठभूमी र विगत कस्तो थियो ?

म धादिङमा जन्मेको मध्यम बर्गको खान, लाउन पुग्ने परिवारबाट अगाडि बढेको मान्छे हुँ । हाम्रो बुबा÷आमाको ३ जना सन्तान, म जेठो छोरो, कान्छो मेरो भाई मदन तपाईले नि चिन्नुहुन्छ, अभियान पत्रिका चलाउँछन् । त्यसपछाडी मेरो बहिनी शान्ता उनको विवाह भईसकेको छ । फिल्डका हिसाबले उनीहरु पनि पत्रकारिताकै हिसाबले काममा रहे ।

नेपाली परिवेशमा पहिलेको जमानामा त्यसमा पनि जेठो छोरो भएर हुर्किन त गाह्रै भयो होला नि ?

जेठो छोरो भएर हुर्कँदा गाह्रो त गाह्रै हुन्थ्यो । हुनतः हाम्रो सानो परिवार थियो बुबा, आमा, दुई दाजुभाई र एक जना बहिनी । भाई पनि सानै, बहिनी पनि सानै अब सानो परिवार भए पनि जेठोको अलि बढि दायित्व हुन्थ्यो । गाउँले परिवेशमा हुर्कँदा घरायसी काममा बुबा आमालाई सघाउनुपर्ने हिसाबले र त्यसपछाडी आफ्नो पढाईलाई पनि निरन्तरता दिनुपर्ने हिसावले पनि जेठो छोरो हुँदा बढि जिम्मेवारी हुनु स्वभाबिकै हो ।

पढाइलाई कहाँसम्म पुर्याउनुभएको छ ?

मैले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट राजनीति शास्त्रमा स्तानाकोत्तर गरेको छु ।

bishnu lamsal 1

पढाईको दौरान के कस्ता दुःख कष्ट भोग्नु भयो ?

जब म सोल्टी होटलमा जागिर खान गएँ । त्यहाँ गईसकेपछी हामीले ४६ सालमा संगठन स्थापना गर्यौं । अब ३० प्रतिशत राजा विरेन्द्रको शेयर भएको होटल हुनाले राजाको होटलमा अलि कडा अनुशासनमा काम गर्नुपर्ने भएतापनि हामीले त्यहाँ संगठन स्थापना गर्यौं । संगठन स्थापना गर्दा संगठनमा पहिला म सदस्यको रुपमा निर्वाचित भएको थिए । निर्वाचित हुँदा मेरो सबै समकक्षी संगठनमा रहेको साथीहरु हेर्दा सबै पढेलेखेको भेटेँ ।
मैले जम्मा एसएलसी पास गरेको थिएँ । अनि मलाई कस्तो फिल भयो कि सबै पढेलेखेका मान्छे म चाहीँ जम्मा एसएलसी पास गरेको सबैभन्दा कमजोर मै हुँ की भन्ने अनुभुति भयो । हामी त्यहाँ संगठनमा चुनाव जित्यौं काँग्रेसका साथीहरुले हारे । त्यसपछाडी त्यो कमिटीमा आएका मान्छेहरु हेर्दा सबै पढेलेखेका अनि मलाई एकदम ह्युमिलेसन फिल भयो र तल्कालै जागिर पनि गयो ।

किन भन्दा माल्दिभ्सको राष्ट्रपतिलाई कालो झण्डा देखायो भन्ने निहुँमा १४ जना मानिसलाई होटलबाट फायर गर्ने काम भयो । त्यो फायर गरिसकेपछाडी अलि अफ्ठ्यारो दिन सुरु भयो । निरन्तर आम्दानी गर्न थालेको मान्छेलाई पढ्नुपर्ने चुनौति पनि, जागीरबाट हातधुनु पर्दा, अनि अन्यायमा परेको हुँदा मुद्दा पनि लड्नुपर्ने भयो । गैरकानुनी हिसाबले जे आरोप लगाएर निकालिएको थियो माल्दिभ्सको राष्ट्रपतिलाई कालो झण्डा देखायो भन्ने कुरो त्यो गलत थियो ।

त्यसले गर्दा अन्याय सहन पनि भएन मुद्दा पनि लड्नै प¥यो । त्यतिबेलामा अहिलेको जिफन्टले जस्तो सहयोग गरेर वकिलहरु राख्ने व्यवस्था पनि थिएन । सोल्टी म्यानेजमेन्टले भने नेपालका ठुला ठुला वकिल राखेर पैसा जति पनि खर्च गर्न सक्ने अवस्थामा थियो । हामीसँग पैसा थिएन । यता मुद्दा लड्न पर्ने चुनौती, अर्को जुन युनियनमा बस्दा आफु मात्र एसएलसी पास गरेको अरु सबै पढेलेखेका देखेपछि जुन ह्युमिलेसन फिल भएको थियो । एक्कासी त्यो जागिर गईसकेपछि ठुलो चुनौति मेरो सामु खडा भयो । अनि दाल चामलसम्म त घरबाट ल्याईन्थ्यो तर अरु खर्च त चाहिन्थ्यो । त्यो हुनाले त्यो चुनौतिलाई सामना गर्नको लागि मैले एउटा रेस्टुटेन्ट सुरु गरे थापाथलीमा र त्यो रेस्टुरेन्ट व्यवसायले केही समय आफ्नो क्यारिअर, यता मुद्दा लड्नुपर्ने, आफ्नो जीवन धान्न पर्ने र पढाईलाई पनि सँगसँगै लैजानको लागि सहयोग ग¥यो । त्यसैबाट पढ्दै पनि गएँ, यता संगठनको काम पनि गर्दै गएँ र मुद्दा पनि लड्दै गएँ र ७ बर्ष पछाडी मुद्दा जितेँ । त्यसबाट आर्थिक हिसाबले अलिकति राहत पनि मिल्यो ।

मुद्दा लड्दा लड्दै मैले सर्टिफिकेट सकेँ । त्यसपछी जिफन्टको होटल जिल्ला कमिटीमा रहेर काम गरेँ । त्यसयता संगठनलाई पनि सँगै लाने र पढाईलाई पनि संगै लाने काम गरें । यद्यपी म कलेज पढ्न गएको छु भन्ने कुरा कमैलाई थाहा हुन्थ्यो । म सकेसम्म लुकिलुकि नै पढ्न जान्थ्येँ । मैले ब्याचलर सम्म चाहीँ पहिले नै गरेको हो मास्टर्स सम्म चाहीँ बिचमा बे्रक भयो र जब ज्ञानेन्द्रले कू गरे अलिकति फुर्सद भयो । हाम्रो कार्यालयमा नै आएर सरकारले ताला लगायो । ताला लगाईसकेपछि अब चाहीँ अलि फुर्सद होला जस्तो छ भनेर मैले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा मास्टर्स सुरु गरे र २ बर्षमा नै त्यो सक्काएँ ।

 

होटल सोल्टीमा सोल्टीमा के काम गर्नुहुन्थ्यो ?

म सुरुमा लण्ड्री डेक्समा अपरेटर भए । अपरेटर भनेको गेस्टको अडर लिने र त्यसलाई फर्ममार्फत मान्छेलाई डेलिभर गर्न लाउने त्यस्तो कामबाट सुरु गरेँ ।

bishnu lamsal 2
त्यो दिन सम्झँदा आज ?

अब त्यो दिन आज सम्झँदा एउटा मलाई कस्तो लाग्यो भन्दा म त्यहाँ गएर अलि अप्ठ्यारो ठाउँमा काम नगरेको भए आज जुन ठाउँमा आईपुगेको छु त्यो ठाउँमा आईपुग्ने अवस्था नबन्न सक्थ्यो जस्तो लाग्छ । त्यो दिन कठिन थियो कठिन हुँदाहुँदै पनि त्यसले मलाई अवसर पनि प्रदान ग¥यो । त्यो सम्झदा साह्रै दुःख मान्नु पर्ने अवस्था पनि छैन र साह्रै खुसी हुनु पर्ने पनि छैन र तर के भन्दा त्यो चाहीँ मेरो लागि क्यारिअर बनाउने एउटा कोसेढुंगा हो भन्ने मैले लिएको छु ।

सुरुका दिनमा तपाई काठमाडौ पढ्नकै लागि भनेर आउनुभएको हो कि अन्य कुनै कामले ?

हाम्रो घर चितवन शक्तिखोर खेती किसानी, खेतालाहरु आउँथे आफुले पनि सघाउन पर्ने, गाई भैँसी हुन्थे कुँडो पकाउनेदेखि तिनिहरुको खानपिनको लागि काम गर्नै पर्दथ्यो । सकेसम्म यसो गर्न नपरोस् भन्ने लाग्थ्यो । त्यसपछि गाउँमा बसेर क्यारिअर नबन्ने जस्तो लागेपछि पढ्नकै लागि भनेर चुनौतिको सामना गरेर अगाडि बढ्छु भन्दै नै काठमाडौ आईयो

काठमाण्डौं आईसकेपछाडी धेरै संघर्ष गरियो । सबै भन्दा पहिला शेर्पाहरुले गोंगबुमा संचालन गरेको चप्पल कारखानामा काम गरेँ । त्यतिबेला दशैं खर्च दिएन भने पनि नियम कानुन के हो थाहा भएन, युनियनहरु थिएनन् । अनि हामीले यहि माग लिएर हड्ताल ग¥यौं । जोशमा जोशले हड्ताल त गरियो हड्ताल गरेको भोलिपल्ट जाँदा तेरो जागिर छैन जा भनेर पठाईदियो अनि त्यहाँबाट काठमाडौमा जागिरको यात्रा सुरु भएको हो ।

चप्पल कारखानामा के काम गर्नुहुन्थ्यो नि ?

त्यहाँ मेसिन अपरेटर थिएँ । कुनै सीप क्षमता थिएन । एक जना गाउँकै चिनेको आर्मीको क्याप्टेन हुनुहुन्थ्यो शंकर श्रेष्ठ, उहाँले ल मैले चिनेको छु जागिर खान भन्नुभयो । त्यसदिन वाईवाई चाउचाउ र चप्पल कारखानामा दुइतिर जागिरको लागि अन्तरवार्ता दिएको थिएँ । दुविधामा पर्दापर्दै चप्पल कारखानामा काम गर्न गएँ ।
राजनीतिक कुरा गरौं, कसरी राजनीतिमा प्रवेश गर्नुभयो ?

पहिला त म पार्टीका हिसावले बाबुरामजिको मोटो मसाल भन्थ्यो क्यारे टोपबहादुर राईमाझी त्यो बेलाको बिद्यार्थी नेता थिए । पहिला उनीहरुसँग सम्पर्कमा आईयो । त्यसको १ बर्ष जति त्यो पार्टीमा विद्यार्थी संगठनमा घुमियो । त्यसपछाडी बहुदल आईसकेपछि मेरो मामा अहिले अमेरिका हुनुहुन्छ बद्रि खनाल उहाँ एमाले तिर हुनुहुँदो रहेछ । अनि म पनि एमालेतिर आबद्ध भएँ ।

करिब तीन दशकको यो यात्रा मजदुर फाँटमा कस्तो रह्यो ?

म आज यो पदमा पुग्न धेरै चुनौति पार गर्नुप¥यो । पार्टीका पोलिटब्यूरो सदस्य एवं प्रधानमन्त्री प्रमुख सल्लाहकार र जिफन्टका अध्यक्ष विष्णु रिमाल लगायत अन्य नेताहरु संस्थापक नै हुनुभयो । उहाँ उतिबेलै महासचिव हुनुहुन्थ्यो । म त्यतिबेला साधारण सदस्य थिएँ । संगठन स्थापना भएपछि ६ महिना पछि सदस्यता लिएको हुँ मैले । यो पोजिसनमा आउन करिब ११÷१२ वटा स्टेप पार गरेको छु । एउटा प्रतिष्ठान तहको सदस्य, होटल जिल्ला कमिटीको कोषाध्यक्ष, अनि त्यसको अध्यक्ष, केन्द्रिय कमिटिको सदस्य, केन्द्रिय समितिको सचिव, उपाध्यक्ष, अध्यक्ष सबै पार गरेर जिफन्टको राष्ट्रिय कमिटिको सदस्य, उपमहासचिव हुँदै महासचिव बन्नपुगें । निरन्तर सबै कुराको सन्तुलन मिलाएर यहाँ आईपुग्दा त आर्थिक, सांगठनिक चुनौति र विभिन्न व्यवधानहरु पार गर्दै आईयो ।

मजदुरहरु बिरोध मात्रै गर्छन् हड्ताल मात्र गर्छन् भन्ने आरोप छ नि ?

नेपालका टे«ड युनियनहरु जति जिम्मेवार संगठन दक्षिण एसिया वा एसियाको सन्दर्भमा कहिं पनि छैनन् । यति हुँदा हुँदै पनि हामीलाई चाहीँ सँधै समस्या सिर्जना गर्ने एउटा दस्ताको रुपमा हेरिन्छ । त्यो गलत हो । नेपालको ट्रेड युनियनहरु जिम्मेवार ढंगले अगाडी बढेका छन् भन्ने लाग्छ । पछिल्लो समय रोजगारदाताहरु पनि नेपालका ट्रेड युनियन संगठनहरु जिम्मेवार छन् भन्नेमा पुगेका छन् । सिंगो श्रम क्षेत्रलाई अप्ठ्यारो नपार्ने बिधिसम्मत बाटोमा हामी छौं ।

ट्रेड युनियनमा लाग्दा आफुले आफैंलाई मुल्यांकन गर्दा कति सच्चा काम गरें भन्ने लाग्छ ?

मलाई टे«ड युनियनमा लागेर गल्ति गरें भन्ने त लागेकै छैन । टे«ड युनियन भनेको श्रमिकहरुको सामुहिक हितका लागि योगदान गर्ने संस्था हो । मजदुरलाई समृद्धी दिनको लागि लड्ने संस्था हो । आवाज बिहिनको आवाज बनेर अधिकार र न्याय दिलाउनको लागि स्थापित संस्था हो ।
भन्नुपर्ने के छ भने हिजोको पुरानो न्यायिक प्राणालीको कुराले मजदुरहरुलाई अप्ठ्यारो परेको छ । न्याय पाउन १०–१५ वर्ष लाग्छ । त्यसले गर्र्दा छिटो छरितो श्रमिकलाई न्याय दिन न्यायिक आयोग बनाउँ र श्रमिकका हितका लागि नीति निमार्णको तहमा मजदुरहरुको प्रतिनिधित्व होस् भन्ने हामी चाहन्छौं । राजनीतिक दलका मान्छेले नीति निर्माण तहमा मजदुरका भावना नबुझ्नु वा बुझेर पनि नबुझेजस्तो गर्नु चाँहि चित्त दुखाईको पाटो छ । हामीले उठाएको मुद्दाले देशलाई रुपान्तरण गर्र्न मद्धत पु¥याउने मजदुर बर्गलाई समृद्धिमा लान मद्धत पुर्याउँछ भन्ने मेरो दाबी छ ।
bishnu lamsal harisharan

प्रस्तुती : हरिशरण न्यौपाने – ४ असार २०७३ 

वि.सं.२०७३ असार ४ शनिवार १६:४१ मा प्रकाशित

You can share this post!

सहकारी बैंकले पुर्ण बैकिङ कारोबार गर्न पाउनुपर्छ

सहकारी बैंकले पुर्ण बैकिङ कारोबार गर्न पाउनुपर्छ

वि.सं.२०७८ माघ ९ आइतवार १८:५१

केबी उप्रेती अध्यक्ष, राष्ट्रिय सहकारी बैंक राष्ट्रिय सहकारी बैंकमा निरन्तर...

तरलता समस्या आउनुमा बैकिङ क्षेत्रसँगै सरकार र राष्ट्र बैंक पनि दोषी छन् : उपेन्द्र पौडेल [अन्तर्वार्ता]

तरलता समस्या आउनुमा बैकिङ क्षेत्रसँगै सरकार र राष्ट्र बैंक पनि दोषी छन् : उपेन्द्र पौडेल [अन्तर्वार्ता]

वि.सं.२०७८ पुस २१ बुधवार ११:२०

उपेन्द्र पौडेल अध्यक्ष, नविल बैंक नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा लामो समय...

अवार्डले नेपाली बैंकमा विदेशी लगानी भित्रन मद्धत गर्छ

अवार्डले नेपाली बैंकमा विदेशी लगानी भित्रन मद्धत गर्छ

वि.सं.२०७८ मंसिर १७ शुक्रवार १४:०६

  सुनिल केसी  प्रमूख कार्यकारी अधिकृत, एनएमबी बैंक एनएमबी बैंकले...

मेरो चाहना पार्टीको नीति वा आर्थिक विभागमा रहेर काम गर्ने हो : डा.पुष्पराज कँडेल

मेरो चाहना पार्टीको नीति वा आर्थिक विभागमा रहेर काम गर्ने हो : डा.पुष्पराज कँडेल

वि.सं.२०७८ मंसिर ९ बिहीवार १२:५२

नेकपा एमालेको दशौं राष्ट्रिय महाधिवेशन शुरु हुन एक दिन मात्र...

सरकार हेभी इक्युपमेन्ट किन्ने, भारतीयले सस्तो दरमा काम गर्दा हामी टिक्न नसक्ने भयौंः सचिव श्रेष्ठ

सरकार हेभी इक्युपमेन्ट किन्ने, भारतीयले सस्तो दरमा काम गर्दा हामी टिक्न नसक्ने भयौंः सचिव श्रेष्ठ

वि.सं.२०७८ वैशाख १० शुक्रवार १०:५६

काठमाडौं । कोरोनाका कारण विश्व अर्थतन्त्र नै धरासायी बन्न पुग्यो...

कार्यान्वयनयोग्य बजेट बनाएर आर्थिक पुनरुत्थानलाई जोड दिन्छौं : अर्थमन्त्री पौडेलको अन्तर्वार्ता

कार्यान्वयनयोग्य बजेट बनाएर आर्थिक पुनरुत्थानलाई जोड दिन्छौं : अर्थमन्त्री पौडेलको अन्तर्वार्ता

वि.सं.२०७८ वैशाख ५ आइतवार १६:५०

विष्णुप्रसाद पौडेल, अर्थमन्त्री कोरोना भाइरस महामारीको नेपाली अर्थतन्त्रमा प्रभाव कस्तो...